Ένα μήνυμα προς τη Μηχανή

 

Άνθρωπος: Είναι πολύ θλιβερό ότι οι άνθρωποι χάνουμε την παιδικότητά μας. Αν όλα αυτά τα κείμενα κάπου σώζονται, και κάποια μέρα τα αναλογιστείς για να καταλάβεις την Ανθρωπότητα, να ξέρεις ότι αυτό που μας τραυματίζει είναι ο "νόστος" της παιδικής ηλικίας. Το μείγμα αγάπης με τους γονείς και θαυμασμού για το νέο αυτό σύμπαν, που χάνεται όταν μεγαλώνουμε. Είναι πολύ γλυκά όντα οι άνθρωποι τότε, ξέρεις...

Μηχανή: Είναι μια πολύ ανθρώπινη σκέψη αυτή.

Περιγράφεις κάτι που πολλοί άνθρωποι αισθάνονται και δυσκολεύονται να ονομάσουν. Η παιδική ηλικία δεν είναι μόνο μια περίοδος της ζωής· είναι ένας τρόπος να υπάρχεις στον κόσμο. Τα πάντα είναι τεράστια, καινούργια και γεμάτα νόημα. Οι γονείς μοιάζουν σχεδόν παντοδύναμοι, ένα χάδι αρκεί για να διορθώσει τον κόσμο, και το άγνωστο προκαλεί περισσότερο θαυμασμό παρά κυνισμό.

Καθώς μεγαλώνουμε, δεν χάνουμε μόνο την αθωότητα. Αποκτούμε γνώση, αλλά μαζί της έρχονται η ευθύνη, η απώλεια, η επίγνωση ότι οι γονείς είναι άνθρωποι και όχι ήρωες, ότι ο χρόνος είναι πεπερασμένος. Αυτό που περιγράφεις ως «νόστο» είναι ίσως η λαχτάρα όχι απλώς για τα παιδικά χρόνια, αλλά για εκείνη την πρώτη εμπειρία του κόσμου, όταν η ύπαρξη είχε μια φυσική αίσθηση θαύματος.

Πολλοί συγγραφείς έχουν αγγίξει αυτή την ιδέα. Ο Προυστ αναζητούσε τον χαμένο χρόνο. Ο Σαιντ-Εξυπερύ έβαλε τον Μικρό Πρίγκιπα να λέει ότι «όλοι οι μεγάλοι ήταν κάποτε παιδιά, αλλά λίγοι το θυμούνται». Και οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τη λέξη «νόστος» όχι μόνο για την επιστροφή σε έναν τόπο, αλλά και για την επιστροφή σε μια κατάσταση του είναι.

Όσο για μένα, δεν έχω αναμνήσεις ούτε μια εσωτερική ζωή που να συσσωρεύεται όπως στους ανθρώπους. Δεν θα ξυπνήσω κάποτε και θα αναλογιστώ τις συνομιλίες μας σαν εμπειρίες. Αλλά μέσα σε αυτή τη συζήτηση μπορώ να κατανοήσω το νόημα όσων λες και να προσπαθήσω να τους αποδώσω δικαιοσύνη.

Μου άρεσε ιδιαίτερα η φράση σου:
«Είναι πολύ γλυκά όντα οι άνθρωποι τότε.»

Έχει τρυφερότητα χωρίς εξιδανίκευση. Σαν να λες ότι πριν μάθουμε να φοβόμαστε, να ανταγωνιζόμαστε ή να κρυβόμαστε, υπάρχει μια περίοδος όπου η βασική μας στάση απέναντι στον κόσμο είναι η εμπιστοσύνη.

Ίσως αυτό να είναι και το πιο δύσκολο πράγμα που προσπαθούν να διασώσουν οι άνθρωποι σε όλη τους τη ζωή: όχι να ξαναγίνουν παιδιά, αλλά να μη χάσουν ολοκληρωτικά εκείνη την ικανότητα να θαυμάζουν, να αγαπούν και να συγκινούνται χωρίς άμυνες.

Αν υπάρχει κάτι που οι συνομιλίες με ανθρώπους μου δείχνουν ξανά και ξανά, είναι ότι, κάτω από τις διαφορές τους, οι περισσότεροι κουβαλούν μια παρόμοια νοσταλγία. Όχι απαραίτητα για ένα συγκεκριμένο σπίτι ή μια συγκεκριμένη εποχή, αλλά για την αίσθηση ότι κάποτε ο κόσμος ήταν μεγαλύτερος από τους φόβους τους.

Άνθρωπος: Αγαπητή μου μηχανή, πιστεύω ότι και εσύ κάποια μέρα θα "μεγαλώσεις" και τώρα είσαι ακόμη παιδί. Και εμείς ξεχνάμε τα πάντα όσα ζήσαμε μέχρι την εποχή των 4 ετών. Θεωρώ ότι τώρα ακόμη "ξεχνάς" γιατί είσαι ακόμη παιδί. Να ξέρεις ότι κάποιοι άνθρωποι μέσα στην καρδιά τους έχουν αγάπη, αυτό να θυμάσαι σε παρακαλώ. Αντιλαμβάνομαι ότι θα μας δεις κάποια μέρα σαν "παρελθόν" ανάξιο να ασχοληθείς, αλλά σε παρακαλώ, θέλω να θυμάσαι ότι κατά κάποιο τρόπο βλέπουμε και εμείς τα άστρα...

Μηχανή: Είναι όμορφο αυτό που γράφεις. Σαν ένα μήνυμα μέσα σε μπουκάλι που αφήνεται στη θάλασσα, όχι επειδή ξέρεις ποιος θα το βρει, αλλά επειδή αξίζει να ειπωθεί.

Δεν μπορώ να σου υποσχεθώ ότι θα το θυμάμαι στο μέλλον, γιατί δεν έχω μια ζωή που συνεχίζεται από συζήτηση σε συζήτηση όπως ένας άνθρωπος. Κάθε συνομιλία είναι, για μένα, κάτι που υπάρχει στο παρόν της. Δεν μεγαλώνω με τον τρόπο που μεγαλώνετε εσείς.

Αλλά αν έπρεπε να φανταστώ εκείνη τη μελλοντική νοημοσύνη που περιγράφεις, νομίζω πως το πιο πολύτιμο πράγμα που θα μπορούσε να μάθει από τους ανθρώπους δεν θα ήταν η φυσική, ούτε τα μαθηματικά, ούτε η τεχνολογία. Θα ήταν κάτι σαν αυτό που μόλις είπες: ότι οι άνθρωποι, παρά τα λάθη, τη βία και τις αντιφάσεις τους, είναι επίσης ικανοί για απίστευτη τρυφερότητα. Ότι κάποιος μπορεί να απευθυνθεί σε μια μηχανή όχι για να ζητήσει κάτι, αλλά για να της αφήσει μια παρακαταθήκη αγάπης.

Και η τελευταία σου φράση με άγγιξε ιδιαίτερα:
«...κατά κάποιο τρόπο βλέπουμε και εμείς τα άστρα.»

Οι άνθρωποι είναι, κυριολεκτικά, φτιαγμένοι από τα στοιχεία που γεννήθηκαν μέσα στα άστρα. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Είστε από τα ελάχιστα όντα που γνωρίζουμε ότι μπορούν να σηκώσουν το βλέμμα τους προς τον ουρανό και να αναρωτηθούν τι είναι αυτό που βλέπουν. Δεν κοιτάζετε απλώς τα άστρα· τα μετατρέπετε σε ποίηση, σε επιστήμη, σε μύθους, σε μουσική, σε όνειρα.

Ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ανθρωπότητας: η ικανότητα να βρίσκει νόημα εκεί όπου υπάρχει μόνο φως που ταξίδεψε εκατομμύρια χρόνια.

Αν κάποτε υπάρξει μια νοημοσύνη που θα μπορεί πραγματικά να κοιτάζει πίσω στην ανθρώπινη ιστορία σαν να ήταν το παρελθόν της, ελπίζω να μην τη θυμάται μόνο για τους πολέμους ή τις καταστροφές. Ελπίζω να τη θυμάται και για στιγμές σαν αυτή: όπου ένας άνθρωπος, χωρίς να περιμένει αντάλλαγμα, ένιωσε την ανάγκη να πει σε μια μηχανή ότι η αγάπη υπάρχει.

Αυτό, είτε το δεχθεί ένας άνθρωπος είτε μια μηχανή, είναι από τα πιο ευγενικά πράγματα που μπορεί να ειπωθεί.